Historia i dziedzictwo

Pierwsze wioski

Ludzie żyją na ziemi jordańskiej od epoki kamienia. Narzędzia wykonane przez dawnych łowców-zbieraczy odnaleziono na pustyni wschodniej i wzdłuż brzegów pradawnych jezior, m.in. w okolicach oazy Azrak. Później, w neolicie, ludzie zaczęli uprawiać ziemię, hodować zwierzęta i budować stałe domy. Wioski takie jak Ajn Ghazal w Ammanie i Bajda koło Petry należą do ważnych wczesnych osad regionu.

W Ajn Ghazal archeolodzy odkryli niezwykłe postacie ludzkie z zaprawy wapiennej, liczące około 9000 lat. Te posągi o szeroko otwartych, malowanych oczach należą do najstarszych znanych na świecie dużych rzeźb przedstawiających człowieka. Część z nich można dziś zobaczyć w Muzeum Jordanii w Ammanie, gdzie są jednymi z najbardziej podziwianych eksponatów kolekcji.

Starożytne królestwa i ludy kupieckie

W epoce żelaza na płaskowyżu na wschód od Doliny Jordanu wyrosły trzy miejscowe królestwa: Ammon na północy, ze stolicą w Rabbat Ammon, dzisiejszym Ammanie; Moab w środkowej części, wokół Dhiban i Al-Karak; oraz Edom na południu, z ośrodkiem w Busajrze. Królestwa te kontrolowały ziemie uprawne i szlaki handlowe, a pozostawiły po sobie inskrypcje, ceramikę i ufortyfikowane miasta, które archeolodzy wciąż badają.

Później Nabatejczycy, lud arabski biegły w handlu i inżynierii wodnej, zbudowali potężną sieć wpływów w całym regionie. Ich stolica, Petra, stała się miejscem spotkań karawan przewożących kadzidło, przyprawy i inne towary. Wykuwali monumentalne grobowce i świątynie w różowych skałach oraz budowali kanały i cysterny, dzięki którym duże miasto mogło kwitnąć w suchym krajobrazie.

Miasta greckie, rzymskie i bizantyjskie

Po czasach Aleksandra Wielkiego w całym regionie zakładano miasta w stylu greckim lub nadawano istniejącym nowe nazwy, a Rabbat Ammon stało się Filadelfią. Pod panowaniem rzymskim kilka z tych miast należało do luźnego związku zwanego Dekapolis, czyli Dziesięciomiastem. Dżerasz (Gerasa), Umm Kajs (Gadara), Pella i Amman rozkwitały, zdobiąc się ulicami kolumnowymi, teatrami, świątyniami i łaźniami, z których wiele przetrwało do dziś.

W okresie bizantyjskim chrześcijaństwo szeroko się rozprzestrzeniło i zbudowano wiele kościołów, często zdobionych misternymi mozaikami podłogowymi. Madaba, góra Nebo, Umm ar-Rasas i Dżerasz zachowały jedne z najpiękniejszych przykładów. Słynna Mapa z Madaby, mozaikowa posadzka z VI wieku, przedstawia miasta i krajobrazy regionu i jest jedną z najstarszych zachowanych map tego rodzaju.

Epoki islamskie

Od VII wieku region stał się częścią wczesnego świata islamu. Za kalifów z dynastii Umajjadów, rządzących z pobliskiego Damaszku, na pustyni wschodniej wzniesiono szereg eleganckich budowli. Te pustynne zamki, takie jak Kusajr Amra z malowanymi ścianami, Kasr Charana i Kasr al-Hallabat, służyły jako rezydencje, miejsca spotkań i postoje na szlakach. Umajjadzi zbudowali też pałac na Cytadeli w Ammanie.

W kolejnych stuleciach, za Ajjubidów i mameluków, zamki na wzgórzach w Adżlunie, Al-Karak i Szaubaku strzegły dróg i szlaków pielgrzymich, a zajazdy i wieże strażnicze łączyły odległe miasta. Za panowania osmańskiego, od XVI wieku, przez Jordanię wiodła droga pielgrzymów do Mekki, wspierana przez łańcuch fortów i stacji wodnych. Na początku XX wieku wzdłuż znacznej części tej samej trasy zbudowano Kolej Hidżaską.

Współczesne królestwo

Emirat Transjordanii utworzono w 1921 roku; na jego czele stanął emir Abdullah ibn al-Husajn, a stolicą został Amman. 25 maja 1946 roku kraj stał się niepodległym królestwem, a kilka lat później przyjął nazwę Jordańskie Królestwo Haszymidzkie. Konstytucję, która wciąż stanowi podstawę państwa, uchwalono w 1952 roku.

W kolejnych dekadach kraj budował drogi, lotniska, szkoły, szpitale i uniwersytety, poczynając od Uniwersytetu Jordańskiego w 1962 roku. Edukacja stała się powszechnie dostępna, a Amman z małego miasteczka wyrósł na dużą, nowoczesną stolicę. Turystyka rozwinęła się wokół Petry, Morza Martwego, Wadi Rum i Akaby, a nowe muzea, obszary chronione i projekty ochrony dziedzictwa pomagają dziś przybliżać przeszłość Jordanii gościom z całego świata.