Nasza Jordaniaأردنّنا
Regiony i prowincje
Dwanaście prowincji, trzy krajobrazy

Regiony i prowincje

Dwanaście prowincji Jordanii rozciąga się od zielonych wzgórz północy po pustynie i wybrzeże południa. Każda ma własny krajobraz, lokalne potrawy, tradycje i zabytki. Razem pokazują, jak różnorodny jest ten niewielki kraj.

Trzy krainy naturalne

Geografowie dzielą zwykle Jordanię na trzy krainy naturalne. Pierwszą jest Rów Jordanu — długie, nisko położone obniżenie, które biegnie od rzeki Jarmuk na północy, przez Dolinę Jordanu i Morze Martwe, aż do Wadi Araba i Zatoki Akaba. Ciepły klimat i dostęp do wody sprawiają, że północna część doliny jest jednym z głównych obszarów rolniczych kraju, gdzie uprawia się warzywa, banany i cytrusy.

Drugą krainą są wyżyny — pasmo wzgórz i płaskowyżów wznoszące się na wschód od doliny. Tu leży większość miast, pól uprawnych, gajów oliwnych i lasów. Trzecią krainą jest Badija, pustynia wschodnia i południowa, zajmująca większą część kraju. Obejmuje żwirowe równiny, pola bazaltowe, piaskowcowe góry i rozproszone oazy, a zamieszkują ją społeczności beduińskie; znajdują się tu też ważne rezerwaty przyrody.

Trzy krainy naturalne
Zdjęcie: Bernard Gagnon · CC BY-SA 3.0
Stolica: Amman

Amman

Prowincja stołeczna jest politycznym, gospodarczym i kulturalnym sercem Jordanii. Amman rozciąga się na wielu wzgórzach, łącząc nowoczesne dzielnice ze starszymi kwartałami wokół śródmieścia. Odwiedzający przyjeżdżają tu dla Cytadeli, Teatru Rzymskiego, muzeów, kawiarni i targów. Pod współczesnym miastem kryją się starożytne Rabbat Ammon i rzymska Filadelfia.

Poznaj prowincję
Stolica: Irbid

Irbid

Irbid to główna prowincja północy, z żyznymi równinami, gajami oliwnymi i doliną rzeki Jarmuk. Jej stolica to tętniące życiem miasto uniwersyteckie. Do prowincji należą Umm Kajs (starożytna Gadara), z widokiem na północną część Doliny Jordanu, oraz Pella, jedno z najdłużej zamieszkanych miejsc w regionie.

Poznaj prowincję
Stolica: Az-Zarka

Az-Zarka

Az-Zarka to jedna z najludniejszych prowincji Jordanii i ważny ośrodek przemysłu i handlu, położony na północny wschód od Ammanu. Jej terytorium sięga daleko w głąb pustyni wschodniej i obejmuje oazę Azrak, rezerwat mokradeł Azrak, rezerwat przyrody Szaumari oraz budowle Umajjadów, takie jak Kusajr Amra i Kasr al-Hallabat.

Poznaj prowincję
Stolica: As-Salt

Al-Balka

Al-Balka sięga od wyżyn na zachód od Ammanu aż do Doliny Jordanu i północno-wschodniego brzegu Morza Martwego. Jej stolica, As-Salt, słynie z domów ze złotego kamienia z późnego okresu osmańskiego i znajduje się na liście światowego dziedzictwa UNESCO. Do prowincji należą też Miejsce Chrztu nad rzeką Jordan i bogate gospodarstwa w dolinie.

Poznaj prowincję
Stolica: Al-Mafrak

Al-Mafrak

Al-Mafrak to jedna z największych pod względem powierzchni prowincji, rozciągająca się na otwartej pustyni Badija. Znaczną część ziemi pokrywają ciemne kamienie bazaltowe. Leży tu Umm al-Dżimal, miasto zbudowane z czarnego bazaltu, z domami i kościołami z okresu rzymskiego, bizantyjskiego i wczesnoislamskiego, wpisane dziś na listę UNESCO.

Poznaj prowincję
Stolica: Dżerasz

Dżerasz

Dżerasz to niewielka, zielona prowincja na północnych wzgórzach, słynąca z ruin Gerasy, jednego z najlepiej zachowanych rzymskich miast prowincjonalnych na świecie. Jej ulice kolumnowe, owalny plac, teatry i świątynie przyciągają wielu odwiedzających. W okolicy rosną też lasy sosnowe i dębowe, w tym las Dibbin, a co roku odbywa się tu znany letni festiwal kultury i sztuki.

Poznaj prowincję
Stolica: Adżlun

Adżlun

Adżlun to jedna z najbardziej zielonych prowincji, z łagodnymi wzgórzami, lasami dębowymi i sosnowymi oraz tarasami drzew oliwnych. Zamek Adżlun, zbudowany w XII wieku, góruje nad okolicznymi dolinami. Rezerwat leśny Adżlun oferuje szlaki piesze, a Tell Mar Elias, stanowisko na wzgórzu związane z prorokiem Eliaszem, odwiedzają pielgrzymi.

Poznaj prowincję
Stolica: Madaba

Madaba

Madabę często nazywa się Miastem Mozaik. Jej kościoły i park archeologiczny kryją wybitne bizantyjskie mozaiki podłogowe, w tym słynną Mapę z Madaby. W pobliżu leżą góra Nebo z widokiem na Dolinę Jordanu, gorące źródła Hammamat Ma’in i twierdza Mukawir na szczycie wzgórza, starożytny Macheront.

Poznaj prowincję
Stolica: Al-Karak

Al-Karak

Al-Karak leży na wysokim płaskowyżu między głębokimi dolinami, a jej ziemie sięgają aż do południowej części Morza Martwego. Stolicę prowincji wieńczy wielki średniowieczny zamek z długimi sklepionymi salami. Prowincja słynie z tradycji rolniczych, własnej odmiany mansafu, kanionów Mudżib oraz Muzeum w Najniższym Punkcie Ziemi niedaleko Ghaur as-Safi.

Poznaj prowincję
Stolica: At-Tafila

At-Tafila

At-Tafila to górzysta prowincja na południowych wyżynach, z tarasowymi zboczami, źródłami oraz sadami oliwnymi i figowymi. Obejmuje znaczną część rezerwatu biosfery Dana i kamienną wioskę Dana nad spektakularną doliną. Znajdują się tu także Busajra, ośrodek starożytnego Edomu, oraz gorące źródła Afra.

Poznaj prowincję
Stolica: Ma’an

Ma’an

Ma’an to największa pod względem powierzchni prowincja, obejmująca rozległe pustynne równiny i południowe wyżyny. Leży tu Petra, najsłynniejsze miejsce Jordanii, i pobliskie miasteczko Wadi Musa, a także Mała Petra i zamek Szaubak. Miasto Ma’an było historycznym postojem na szlaku pielgrzymim i na trasie Kolei Hidżaskiej.

Poznaj prowincję
Stolica: Akaba

Akaba

Akaba to jedyna nadmorska prowincja Jordanii, położona nad Zatoką Akaba na północnym krańcu Morza Czerwonego. Miasto ma port, plaże i rafy koralowe, popularne wśród nurków i miłośników snorkelingu. Do prowincji należą też czerwone piaski i piaskowcowe góry Wadi Rum, wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO, oraz długa dolina Wadi Araba.

Poznaj prowincję

Północ i południe

Na północy Jordanii pada więcej deszczu niż na południu. Wokół Irbidu, Adżlunu i Dżeraszu wzgórza porastają drzewa oliwne, lasy dębowe i sosnowe oraz pola pszenicy, które zimą zielenieją, a wczesnym latem złocą się. Tutejsze wioski zbudowano z kamienia, a wśród pól stoją rzymskie miasta, takie jak Dżerasz i Umm Kajs.

Im dalej na południe wzdłuż wyżyn, tym ziemia staje się suchsza i bardziej otwarta. Al-Karak i At-Tafila leżą na wysokich płaskowyżach poprzecinanych głębokimi kanionami, a Ma’an i okolice Petry prowadzą ku rozległym pustynnym krajobrazom. Daleko na południu leżą góry Wadi Rum i miasto Akaba, gdzie pustynia spotyka się z morzem. Na południu mieszka mniej ludzi, a odległości między miejscowościami są większe.

Północ i południe
Zdjęcie: Peter Chisholm · CC0

Życie w miastach

Większość Jordańczyków mieszka w miastach, zwłaszcza na północnych wyżynach. Amman wraz z leżącymi na północny wschód od niego Az-Zarką i Ar-Rusajfą tworzy największy obszar miejski w kraju. Irbid jest głównym miastem północy i tętniącym życiem ośrodkiem akademickim. Miasta te mają nowoczesne dzielnice handlowe, kawiarnie, ośrodki kultury i parki, a obok nich starsze dzielnice z tradycyjnymi targami.

Mniejsze miasta, takie jak As-Salt, Madaba, Al-Karak i Ma’an, zachowują silną lokalną tożsamość, z zabytkowymi centrami, rodzinnymi firmami i zżytymi społecznościami. Akaba, jako jedyne miasto nadmorskie, ma własny rytm, kształtowany przez port, plaże i turystykę. We wszystkich tych miejscach codzienne życie często toczy się wokół rodziny, sąsiedztwa i wspólnych posiłków.