Şeyh İbrahim ve Gül Kırmızısı Şehir: Burckhardt 1812'de Petra'ya Nasıl Ulaştı

Arapça adlı İsviçreli bir gezgin

Johann Ludwig Burckhardt 1784'te İsviçre'de doğdu. Genç yaşta Londra'daki bir dernek tarafından Afrika'yı keşfetmek üzere görevlendirildi ve yolculuğa büyük bir özenle hazırlandı. Yıllarca Suriye'de Arapça öğrenerek, Kur'an'ı ve İslam hukukunu inceleyerek, tanıştığı insanların arasında yaşadı. Şeyh İbrahim ibn Abdullah adını aldı ve bilgili bir yolcu olarak kabul görecek kadar dile hâkim oldu. 1812'de Ürdün Vadisi'nin doğusundaki eski yolları izleyerek Kahire'ye doğru güneye gitmek üzere Şam'dan yola çıktı. Yol boyunca köylüler ona Vadi Musa adlı bir vadide saklı, olağanüstü eski eserlerden söz etti. Merakı hemen uyandı.

Keçi ve rehber

Burckhardt, harabeleri açık açık soran bir yabancının şüphe uyandıracağını biliyordu. Bölgede pek çok kişi yabancıların gömülü hazine aramaya geldiğine inanırdı. Bu yüzden herkesin saygı duyacağı bir gerekçeye başvurdu: Vadinin yukarısındaki dağda bulunan Hz. Harun'un mezarında bir keçi kurban etmeyi adadığını anlattı. Böyle bir adak tanıdık bir ibadetti ve kimse onu sorgulamazdı.

Yerel bir rehber ona yol göstermeyi kabul etti. Birlikte Siq'ten geçtiler; Hazine'nin, tiyatronun ve şehir merkezinin büyük yapılarının önünden yürüdüler. Burckhardt her şeye giderek artan bir heyecanla bakıyordu, ama durup ölçü alamıyor, çizim yapamıyordu. Rehberi bu ilgiden kuşkulanmaya başlayınca kurbanını dağın eteğinde kesti ve yoluna devam etti. Ziyareti günün yalnızca bir kısmını sürdü.

Aslında hiç kaybolmamış bir şehir

Burckhardt, bu harabelerin Yunan ve Romalı yazarlardan bilinen antik Petra şehri olduğuna inandığını yazdı. 1817'de Kahire'de öldü; anlatısı 1822'de yayımlandı. Kısa süre sonra sanatçılar ve gezginler gelmeye başladı ve 1839'da İskoç ressam David Roberts, Petra'nın güzelliğini Avrupa'nın dört bir yanındaki okurlara taşıyan ünlü resimlerini yaptı.

Şunu hatırlamak önemlidir: Petra, çevresinde yaşayan insanlar için hiçbir zaman kaybolmamıştı. Bedevi aileler hayvanlarını vadilerinde otlatır, mağaralarını kullanır, dağlarındaki her patikayı bilirdi. Yeniden keşif sözcüğü, Petra'nın Avrupa kitaplarına yeniden girdiği anı anlatır; o an da tamamen yerel bir adamın bilgisine ve rehberliğine bağlıydı. Burckhardt'ın kendisi de hiçbir zaman aksini iddia etmedi.

Onun izinden yürümek

Burckhardt'ın rotasını, ziyaretçi merkezinden Siq'i geçip Hazine'ye yürüyerek, ardından ana vadi boyunca Cepheler Caddesi'nin ve tiyatronun önünden Sütunlu Cadde'ye ilerleyerek izleyebilirsiniz. Hepsini ilk kez, haritasız, fotoğrafsız gördüğünüzü ve heyecanınızı yol arkadaşınızdan saklamaya çalıştığınızı hayal edin. Bugün Petra yöresinden Bedevi rehberler, ailelerinin kuşaklardır bildiği patikalarda ziyaretçilere hâlâ yol gösteriyor. Onlarla yürümek, Petra'nın yeniden keşfinin aynı zamanda bir yerel bilgi ve misafirperverlik hikâyesi olduğunu anlamanın en güzel yoludur.

Sıkça sorulan sorular