استان مفرق
استان مفرق از زمین‌های کشاورزی لبه‌ی ارتفاعات شمالی تا پهنه‌ی گسترده‌ی صحرای شرقی امتداد دارد. بخش بزرگی از زمینش با بازالت سیاه پوشیده شده که رنگی تیره و چشمگیر به چشم‌انداز میدهد. شهرهای باستانی، دژهای صحرایی و افق‌های بازش چهره‌ای بسیار متفاوت از اردن را نشان می‌دهند.
صحرای سیاه
مفرق از نظر مساحت یکی از بزرگ‌ترین استان‌هاست و بیشتر آن جزو بادیه است. در غرب، نزدیک شهر مفرق، زمین دشتی با پستی‌وبلندی ملایم است که در آن غلات و سبزیجات کشت می‌شود. دورتر در شرق، «حره‌ی شام» قرار دارد؛ پهنه‌ی بازالتی بزرگی که از فوران‌های آتشفشانی کهن پدید آمده و سنگ‌های سیاه تا چشم کار می‌کند زمین را پوشانده‌اند. در منتهی‌الیه شرق، برکه‌های فصلی و بسترهای خشک رود که «وادی» نامیده می‌شوند، باران کمیاب زمستانی را گرد می‌آورند و حیات وحش و پرندگان مهاجر را به خود می‌کشند.
شهر مفرق و شهرک‌هایش
نام مفرق به معنای «چهارراه» است و شهر در جایی شکل گرفت که راه‌های شمال، شرق و صحرا به هم می‌رسیدند. در اوایل سده‌ی بیستم، ایستگاهی بر راه‌آهن حجاز شد که دمشق را به مدینه وصل میکرد. امروز کانونی منطقه‌ای برای بازارها و خدمات و خانه‌ی دانشگاه آل‌البیت است. پیرامون شهر، شهرک‌ها و روستاهای کشاورزی قرار دارند که خانهها و دیوارهای مزارع بسیاری از آن‌ها تا حدی از سنگ سیاه محلی ساخته شده است. دورتر در شرق، سکونتگاه‌های کوچک در امتداد بزرگراه طولانی صحرا پراکنده‌اند.
شهرهای بازالتی و کلیساهای باستانی
شناخته‌شده‌ترین محوطه‌ی استان امالجمال است؛ شهری که تقریباً بهتمامی از بازالت سیاه ساخته شده و خانهها، کلیساها و آب‌انبارهایش هنوز تا ارتفاعی چشمگیر برپا مانده‌اند. این شهر از دوران رومی تا دورههای بیزانسی و اوایل اسلامی مسکونی بود و در سال ۲۰۲۴ در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد. روستای رحاب در غرب مفرق بقایای کلیساهای بیزانسی فراوانی با کف‌های موزاییکی دارد. در دل صحرا، قصر برقع، دژی کهن که در دوره‌ی اموی گسترش یافت، کنار دریاچه‌ای فصلی ایستاده است و «جاوه» یکی از کهن‌ترین شهرهای منطقه را حفظ کرده است.
طبیعت و چشماندازهای صحرایی
منطقه‌ی برقع در منتهی‌الیه شمال شرق، چشم‌اندازی حفاظت‌شده است که در آن دریاچه‌ای صحرایی که با سیلاب‌های زمستانی پر می‌شود، پرندگان آبزی را به خود می‌کشد و گیاهان کمیاب را پرورش میدهد. روباه‌ها، خرگوش‌ها و انواع بسیاری از مارمولک‌ها در صحرای پیرامون زندگی می‌کنند. نزدیک‌تر به مفرق، دشت‌ها پس از باران زمستانی برای مدتی کوتاه سبز می‌شوند و در اوایل بهار با گل‌های وحشی کوچک خال‌خال می‌شوند. آسمان باز و شب‌های تاریک صحرای شرقی آن را جایی عالی برای تماشای ستارگان هم می‌کند. چون فاصله‌ها طولانی و خدمات اندک است، بهتر است سفر به اعماق صحرا را با راهنمای محلی باتجربه انجام دهید.
زندگی روزمره، دامداری و غذا
کشاورزی و دامداری در سراسر استان همچنان مهم است. گوسفندان و بزها در دشت‌ها می‌چرند و شیرشان به ماست، پنیر، روغن حیوانی و جمید، ماست خشکی که در منسف به کار می‌رود، تبدیل می‌شود. در دهه‌های اخیر، آب‌های زیرزمینی سبب شده باغ‌های زیتون و مزارع سبزی در بخش‌هایی از لبه‌ی صحرا گسترش یابند. مهمان‌نوازی بادیه‌نشینان در کانون زندگی محلی است: از مهمانان با قهوه‌ی تلخ عربی پذیرایی می‌شود و اغلب به صرف غذا دعوت می‌شوند. بازارهای شهر مفرق لبنیات محلی، غلات و محصولات تازه‌ی مزارع اطراف را می‌فروشند.
دیدنی‌ها
- 1امالجمال، شهر بازالت سیاه
- 2کلیساهای بیزانسی رحاب
- 3قصر برقع و دریاچه‌ی صحرایی‌اش
- 4پهنه‌های بازالتی حره‌ی شام
- 5شهر باستانی جاوه
- 6آسمان پرستاره‌ی صحرای شرقی
پرسش‌های پرتکرار
امالجمال چیست؟
امالجمال شهری باستانی در شمال اردن است که تقریباً بهتمامی از بازالت سیاه ساخته شده. خانهها، کلیساها، آبانبارها و دیگر بناهایش از دوران رومی تا دورههای بیزانسی و اوایل اسلامی به کار میرفتند و بسیاری از دیوارهایش هنوز دو یا سه طبقه بلندی دارند. این شهر نشان میدهد یک جامعهی روستایی چگونه در صحرا زندگی میکرد و آب کمیاب را مدیریت میکرد، و در سال ۲۰۲۴ میراث جهانی یونسکو شد.
چطور از امان به امالجمال برویم؟
امالجمال حدود ۸۵ کیلومتر در شمال شرقی امان است؛ تقریباً یک ساعت و پانزده دقیقه با خودرو از مسیر زرقا و مفرق. حملونقل عمومی محدود است، پس خودروی کرایهای یا رانندهی دربست کاربردیترین گزینه است. این بازدید را میتوان با کلیساهای رحاب یا، در روزی طولانیتر، با جرش ترکیب کرد.
نام مفرق به چه معناست؟
مفرق در عربی به معنای «چهارراه» است. این شهر در محل به هم رسیدن راه‌هایی که به شمال، شرق و درون صحرا میرفتند شکل گرفت و بعدها ایستگاهی بر راه‌آهن حجاز شد. موقعیتش هنوز آن را کانونی منطقه‌ای برای شهرک‌های کشاورزی و جوامع صحرانشین شمال شرق اردن می‌کند.
آیا صحرای شرقی اردن ارزش دیدن دارد؟
بله، برای مسافرانی که از چشماندازهای آرام و تاریخ دور از مسیرهای اصلی لذت میبرند. دشتهای بازالت سیاه، شهرهای باستانی مانند امالجمال و محوطههای دورافتاده مانند قصر برقع حالوهوایی بسیار متفاوت با صحراهای ماسهسنگی جنوب دارند. میان اکتبر و آوریل سفر کنید، آب و باک پر همراه داشته باشید و برای مناطق دورافتاده از راهنمای محلی کمک بگیرید.
استان‌های دیگر
استان جرش
استان عجلون
استان مادبا
استان کرک
استان طفیله
استان معان
استان عقبه
