فرهنگ و سنت‌ها

مهمان‌نوازی و میراث بادیه‌نشینی

مهمان‌نوازی در کانون زندگی اردنی است. ریشه‌هایش در آداب قبایل بادیه‌نشین است که برایشان پذیرایی از مسافرِ صحرا وظیفه و افتخار بود. به‌طور سنتی، مهمان می‌توانست چند روز بماند پیش از آنکه از هدف سفرش پرسیده شود. امروز این روح را وقتی می‌بینید که غریبه‌ها نشانی می‌دهند، مغازه‌داران چای تعارف می‌کنند یا خانواده‌ها بازدیدکنندگان را به غذا دعوت می‌کنند.

بسیاری از خانواده‌های اردنی ریشه‌ی خود را به قبایل بادیه‌نشین می‌رسانند و فرهنگ بادیه‌نشینی همچنان مایه‌ی افتخار ملی است. چادر سیاه از موی بز که «بیت الشعر» یا «خانه‌ی مو» نام دارد، آیین قهوه کنار آتش، شعرهایی که از حفظ خوانده می‌شوند و مهارت‌هایی چون خواندن نشانه‌های صحرا و نگهداری از شتر هنوز ارج دارند. در وادی رم و بادیه، برخی جوامع همچنان زندگی سنتی را با کارهای امروزی، از جمله گردشگری، درمی‌آمیزند.

پوشاک، موسیقی و رقص

پوشاک سنتی مردان شامل «ثوب»، ردایی بلند، و «شماغ»، سربندی با چهارخانه‌های سرخ و سفید، است که با بندی سیاه به نام «عقال» نگه داشته می‌شود. سربند ساده‌ی سفید یا سیاه‌وسفید که اغلب «حطّه» نامیده می‌شود نیز پوشیده می‌شود. شماغ سرخ‌وسفید به نمادی شناخته‌شده از هویت اردنی بدل شده است. لباس‌های سنتی زنان بلند و پرگلدوزی‌اند و نقش‌ها و رنگ‌هایشان از منطقه‌ای به منطقه‌ی دیگر فرق می‌کند.

موسیقی و رقص در عروسی‌ها و جشن‌ها نقشی محوری دارند. «دبکه» رقصی صفی است که در آن رقصندگان دست در دست هم می‌اندازند و هماهنگ پا بر زمین می‌کوبند و رقصنده‌ای که دستمال یا تسبیحی را در هوا تکان می‌دهد، آنان را رهبری می‌کند. سازهای سنتی شامل «ربابه»، ساز زهی تک‌سیم بادیه‌نشینان، عود، نی و طبل است. ترانه‌های محلی اغلب سرزمین، خانواده و سخاوت را می‌ستایند.

ایمان و جامعه

بیشتر اردنی‌ها مسلمان و عمدتاً سنی‌اند. این کشور همچنین خانه‌ی جوامع مسیحی دیرینه‌ای از چند کلیسا است که برخی تاریخ خود را به نخستین سده‌های مسیحیت می‌رسانند. در بسیاری از شهرها مسجدها و کلیساها نزدیک هم ایستاده‌اند و صدای اذان روزی پنج بار در سراسر کشور شنیده می‌شود.

مسلمانان و مسیحیان آداب، غذاها و جشن‌های مشترک بسیاری دارند و همسایگان معمولاً در تعطیلات دینی به دیدار هم می‌روند و تبریک می‌گویند. زیارتگاه‌های مهم شامل محل غسل تعمید در کنار رود اردن، کوه نبو، تل مار الیاس و آرامگاه‌های صحابه‌ی پیامبر اسلام در دره‌ی اردن و نزدیک کرک است.

هنرها و صنایع‌دستی

اردن سنتی دیرینه در صنایع‌دستی دارد. در مادبا، هنرمندان هنر موزاییک را ادامه می‌دهند و سنگ‌ریزه‌ها را با دست می‌برند تا تصاویر و نقش‌هایی الهام‌گرفته از کف‌پوش‌های باستانی بیافرینند. نزدیک مکاور، زنان «بنی حمیده» قالیچه‌ها و منسوجات رنگارنگ را روی دارهای سنتی با پشم گوسفندان محلی و نقش‌های طبیعی می‌بافند. کوسن‌ها، کیف‌ها و لباس‌های گلدوزی‌شده در بسیاری از شهرها ساخته می‌شوند.

در پترا و عقبه، هنرمندان بطری‌های کوچک شیشه‌ای را با لایه‌هایی از شن‌های رنگی طبیعی پر می‌کنند و بی‌آنکه چسبی به کار برند، منظره‌های پرجزئیات صحرا و نام‌ها را می‌سازند. صنایع‌دستی دیگر شامل جواهرات نقره، سفالگری، کنده‌کاری روی چوب زیتون و صابون‌های طبیعی ساخته‌شده با روغن زیتون است. خرید از تعاونی‌ها و مراکز صنایع‌دستی به حمایت از خانواده‌های محلی، به‌ویژه زنان مناطق روستایی، کمک می‌کند.

آداب معاشرت برای بازدیدکنندگان

اردنی‌ها سلام و احوالپرسی مؤدبانه را ارج می‌نهند. دست دادن میان مردان رایج است؛ میان مرد و زن، بهتر است صبر کنید و ببینید آیا طرف مقابل نخست دستش را پیش می‌آورد یا نه. هنگام غذا خوردن، دادن و گرفتن از دست راست استفاده کنید. در شهرها و روستاها پوشیده لباس بپوشید و شانه‌ها و زانوها را بپوشانید، و هنگام بازدید از مسجد یا کلیسا پوشیده‌تر.

ادب حکم می‌کند تعارف چای یا قهوه را دست‌کم برای چند جرعه بپذیرید. پیش از عکاسی از مردم، به‌ویژه زنان و کودکان، اجازه بگیرید و به پاسخ احترام بگذارید. ابراز علاقه در ملأ عام رایج نیست. درآوردن کفش پیش از ورود به خانه رایج است، پس ببینید میزبانانتان چه می‌کنند. لبخندی دوستانه و چند کلمه عربی همیشه با استقبال روبه‌رو می‌شود.

جشن‌های سال

تعطیلات اصلی دینی از تقویم قمری اسلامی پیروی می‌کنند، پس تاریخشان هر سال حدود یازده روز جلوتر می‌آید. عید فطر پایان رمضان را با نماز، لباس نو، دید و بازدید و شیرینی جشن می‌گیرد. عید قربان، در موسم حج، زمان نماز، دورهمی‌های خانوادگی و تقسیم گوشت است. سال نو هجری و میلاد پیامبر اسلام نیز تعطیل رسمی‌اند.

کریسمس تعطیل رسمی ملی است و در دسامبر بسیاری از شهرها، مراکز خرید و هتل‌ها با چراغ و درخت آراسته می‌شوند. جوامع مسیحی عید پاک را با مراسم کلیسا و غذاهای خانوادگی جشن می‌گیرند. روز استقلال در ۲۵ مه خیابان‌ها را از پرچم و جشن پر می‌کند و سال نو میلادی در شهرها با دورهمی و آتش‌بازی استقبال می‌شود.