Meesters van het water: hoe de Nabateeërs de woestijn lieten bloeien

Een volk dat de woestijn kon lezen

De Nabateeërs begonnen als Arabische nomaden die over de handelsroutes van Arabië trokken met wierook, specerijen en andere kostbare goederen. Antieke schrijvers vermeldden een bijzondere vaardigheid van hen: ze wisten in de woestijn water te vinden en op te slaan, groeven verborgen cisternes en hielden de ligging ervan geheim voor buitenstaanders. Toen ze zich in Petra vestigden, maakten ze van die kennis waterbouwkunde op grote schaal. Regen is in deze streek zeldzaam, maar als hij valt, komt hij vaak in plotselinge stortbuien die vloedgolven door de dalen jagen. De Nabateeërs leerden beide problemen tegelijk te beheersen: de stad tegen overstromingen beschermen en elke druppel bewaren voor de droge maanden.

Kanalen, buizen en cisternes

Kijk tijdens je wandeling door de Siq eens naar de wanden, ongeveer op heuphoogte. Aan de ene kant zie je een kanaal dat in de rots is uitgehakt, en aan de andere kant de resten van een leiding van aardewerken buizen die aan elkaar sluiten. Die voerden water van bronnen buiten de stad, waaronder Ain Musa, helemaal tot in Petra, met een zacht en zorgvuldig berekend verval.

Overal in de stad werd regenwater van daken en rotswanden naar kanalen geleid die honderden cisternes en reservoirs voedden. In bezinkbekkens kon zand en modder naar de bodem zakken voordat het schone water verder stroomde. Een deel van het water voedde openbare fonteinen, tuinen en zelfs een groot bassin met een paviljoen op een eiland bij het stadscentrum. Er ging heel weinig water verloren.

De vloedgolven getemd

De Nabateeërs bouwden ook een dam bij de ingang van de Siq en hakten een tunnel door de rots om het vloedwater van de kloof af te leiden naar een naburig dal. Zo bleef de hoofdingang van de stad veilig tijdens de winterstormen. Kleinere dammen in zijdalen remden het water af, zodat het in de grond kon trekken of kon worden opgevangen. Moderne ingenieurs die deze systemen hebben bestudeerd, zijn onder de indruk van hun precisie. Het tunnel- en damsysteem bij de ingang van de Siq werd later naar Nabateees voorbeeld herbouwd om de bezoekers van vandaag te beschermen, een teken dat oude oplossingen nog altijd kunnen werken.

De waterwerken vandaag bekijken

Aan het begin van de Siq zie je de dam en de ingang van de afleidingstunnel. In de kloof volg je de kanalen en de resten van aardewerken buizen langs de wanden. Zoek in het stadscentrum naar cisternes die in de rots zijn uitgehakt, en bezoek het terrein van het antieke bassin en de tuin. Verder weg, tussen Petra en Akaba, bewaart de Nabateese vindplaats Humayma de resten van een lang aquaduct en reservoirs. Overal waar je in Zuid-Jordanië een keurige vierkante opening in de rots ziet, is de kans groot dat een Nabateeër daar ooit water opsloeg.

Veelgestelde vragen