De Hejazspoorweg: de stoomtrein die de woestijn doorkruiste

Een spoorweg voor de pelgrims

Eeuwenlang trokken pelgrims die van Damascus naar de heilige steden van Arabië reisden in grote karavanen door de woestijn. De reis naar Medina duurde vele weken en was uitputtend en vaak gevaarlijk. Aan het eind van de negentiende eeuw besloot de Ottomaanse staat een spoorweg aan te leggen die deze reis sneller en veiliger zou maken. De bouw begon in 1900. Een groot deel van het geld kwam uit giften van moslims in veel landen, die de spoorweg zagen als een dienst aan de pelgrims. De lijn liep vanaf Damascus naar het zuiden door de landen die nu Jordanië vormen, langs stations als Amman en Ma’an, en bereikte in 1908 Medina, zo’n 1.300 kilometer van het vertrekpunt.

Bouwen door de woestijn

De spoorweg was een enorme uitdaging. Water was schaars, de temperaturen waren extreem en bouwmaterialen moesten over grote afstanden worden aangevoerd. Ingenieurs bouwden op regelmatige afstanden stenen stations, veel met watertanks voor de stoomlocomotieven, en daarnaast bruggen en duikers om de dalen te kruisen die in de winter onder water lopen. De hoofdingenieur was de Duitse ingenieur Heinrich August Meissner, die samenwerkte met een groot team van plaatselijke ingenieurs en arbeiders. De smalle spoorwijdte verlaagde de kosten en verkortte de bouwtijd. Dankzij de spoorweg kon de reis van Damascus naar Medina in een paar dagen worden afgelegd in plaats van in enkele weken.

Wat er vandaag nog over is

Het zuidelijke deel van de spoorweg raakte al een paar jaar na de opening buiten regelmatig gebruik en werd nooit volledig hersteld. Langs het tracé zijn echter nog veel stenen stationsgebouwen, bruggen en stukken spoor in de woestijn te zien, vooral langs de oude route in Zuid-Jordanië. De lijn van Amman naar het noorden richting Damascus bleef tientallen jaren rijden, en de Hejazspoorweg is nog altijd een belangrijk deel van het erfgoed van de regio. De stations, met hun stevige stenen muren en boogramen, laten zien met hoeveel zorg ze werden gebouwd.

De spoorweg zien in Amman

Het historische station van Amman, in de wijk Mahatta in het oosten van de stad, herbergt een klein spoorwegmuseum met oude rijtuigen, gereedschap, foto’s en documenten. Op het stationsemplacement zie je stoomlocomotieven, waarvan sommige nog rijvaardig worden gehouden voor bijzondere erfgoedritten. Het station is een heerlijke stop voor gezinnen en voor iedereen die van techniek houdt. Wandel tussen de oude locomotieven, lees over de mensen die de lijn aanlegden, en stel je pelgrims voor die uit de trein stappen nadat ze de woestijn in een paar dagen zijn overgestoken.

Veelgestelde vragen