Arabische koffie (qahwa sada)
In Jordanië kan een klein kopje bittere koffie meer zeggen dan veel woorden. Geschonken uit een kan met een lange tuit in een piepklein kopje zonder oor, geurend naar kardemom en de bodem nauwelijks bedekkend, wordt qahwa sada aangeboden aan elke geëerde gast. Hem aannemen, opdrinken en weten wanneer je moet stoppen, hoort bij een eeuwenoud welkomstritueel.
Herkomst en betekenis
Koffie maakt al eeuwen deel uit van het leven op het Arabisch Schiereiland en in de Levant, en onder de bedoeïenen van Jordanië werd hij een centraal symbool van gastvrijheid en eer. ‘Qahwa sada’ betekent ‘pure koffie’, wat verwijst naar het feit dat hij zonder suiker wordt geschonken. In de traditionele bedoeïenentent was het zetten van koffie een openbare handeling: het branden van de bonen en het malen in een houten of koperen vijzel brachten geluiden en geuren voort die de buren vertelden dat er een gast was aangekomen en werd verwelkomd.
Ingrediënten en bereiding
Arabische koffie wordt gemaakt van koffiebonen die worden gebrand, vaak licht, en daarna gemalen. De gemalen koffie wordt lang in water gekookt, soms meerdere keren, tot een sterk, bitter brouwsel. Er wordt royaal gekneusde kardemom toegevoegd, en sommige families voegen ook wat saffraan of kruidnagel toe. De koffie mag bezinken en wordt dan voorzichtig overgeschonken in een dallah, de traditionele kan met een lange gebogen tuit, waarbij het koffiedik achterblijft. Sommige families zetten een grote hoeveelheid en bewaren die in een thermoskan om de hele dag te kunnen schenken.
Hoe hij wordt geschonken en de etiquette
De gastheer of een jonger familielid staat met de dallah in de linkerhand en een stapeltje kopjes in de rechterhand. In elk kopje wordt maar een klein beetje geschonken. De koffie wordt eerst aangeboden aan de oudste of meest geëerde gast, en hij wordt met de rechterhand aangenomen en gedronken. Heb je genoeg gehad, schud dan het lege kopje zachtjes heen en weer als je het teruggeeft. Geef je het gewoon terug zonder te schudden, dan wordt het opnieuw gevuld. Minstens één kopje aannemen geldt als beleefd.
Arabische koffie wordt bij veel belangrijke gelegenheden geschonken. Op bruiloften en familiebijeenkomsten is hij een teken van welkom. Bij de traditionele jaha, wanneer de ene familie de andere bezoekt om de hand van een dochter te vragen, wachten de gasten soms met het drinken van hun koffie tot hun verzoek is ingewilligd. Bij condoleancebijeenkomsten wordt ongezoete koffie geschonken aan iedereen die komt om zijn medeleven te betuigen.
Waar je het proeft in Jordanië
Bezoekers krijgen qahwa sada het vaakst aangeboden als gast bij Jordaanse gezinnen thuis, in bedoeïenenkampen in Wadi Rum en andere woestijngebieden, en bij culturele evenementen en in traditionele restaurants. Sommige hotels en erfgoedlocaties schenken hem ook als welkomstgebaar. In de steden zie je koffieverkopers met grote koperen kannen, al schenken velen van hen een andere, gezoete soort koffie, dus het loont om om ‘sada’ te vragen als je de traditionele bittere versie wilt.
Verwante dranken en gerechten
Arabische koffie wordt vaak geserveerd met dadels, waarvan de zoetheid de bitterheid in balans brengt. Het is ook een gebruikelijke afsluiting van een maaltijd met mansaf. Andere alledaagse warme dranken in Jordanië zijn zoete zwarte thee met salie en een dikkere, zoetere gekookte koffie, soms Turkse koffie genoemd, gemaakt van fijngemalen bonen, vaak op smaak gebracht met kardemom en geschonken in kleine kopjes met een oor.
Veelgestelde vragen
Wat is qahwa sada?
Qahwa sada is de traditionele bittere Arabische koffie van Jordanië. Hij wordt gemaakt door gemalen koffie met veel kardemom te koken, zonder suiker, en wordt geschonken in kleine kopjes zonder oor uit een koperen of metalen kan die dallah heet. Hij is een sterk symbool van gastvrijheid en wordt aan gasten aangeboden, vooral bij belangrijke gelegenheden.
Hoe bedank je voor meer Arabische koffie?
Heb je genoeg gehad, schud het lege kopje dan een paar keer zachtjes heen en weer voordat je het teruggeeft aan degene die schenkt. Daarmee geef je aan dat je niets meer wilt. Geef je het kopje terug zonder te schudden, dan vult de gastheer het normaal gesproken opnieuw, want blijven schenken hoort bij zijn gastvrijheid.
Waarom wordt Arabische koffie in kleine hoeveelheden geschonken?
Er wordt maar een klein beetje in elk kopje geschonken, zodat de koffie heet blijft en de gastheer de eer heeft de gast steeds opnieuw te bedienen. Te veel inschenken kan zelfs worden opgevat als een teken dat men niet verwacht dat de gast lang blijft. Gasten drinken meestal een tot drie kopjes.
Is Arabische koffie hetzelfde als Turkse koffie?
Nee. Arabische koffie, of qahwa sada, wordt meestal gemaakt van licht gebrande bonen, gekookt met kardemom, gezeefd en ongezoet geschonken in piepkleine kopjes zonder oor. Koffie op Turkse wijze wordt gemaakt van donkerder, zeer fijngemalen bonen, vaak met suiker, en ongefilterd geschonken in kleine kopjes met een oor, waarbij het koffiedik naar de bodem zakt.
Bevat Arabische koffie cafeïne?
Ja, Arabische koffie bevat cafeïne, omdat hij van koffiebonen wordt gemaakt. Hij wordt echter in heel kleine porties geschonken, dus één kopje bevat meestal minder cafeïne dan een gewone mok filterkoffie. De licht gebrande bonen en de manier van zetten geven hem bovendien een smaak die heel anders is dan die van de meeste westerse koffie.
Meer gerechten om te ontdekken
Thee met salie
Jameed
Za’atar en olijfolie
Mansaf
Maqluba
Musakhan
